Pelikularen gogoeta

Egia da eskolan haurra garatu egiten dela esaten dutela. Hauek beti egon behar dute zerbaiten bila, ezagutzen bila alegia. Gainera, askotan, gauzak gaizki doazenean ikaslearen errua dela esaten dute, baina ez da horrela. Halakoetan hezkuntza sistemaren errua da; sistema horren planteamenduaren errua.

Hezkuntza sisteman dauden aldaketek, haur batzuengan eskola porrota sorrarazten dute. Horregatik, beti esan izan da bi talde sortzen direla ikasleengan: batetik garaileak edo irabazleak daude eta hauek sarituak izaten dira. Gainera, unibertsitatera iristen diren bakarrak izan ohi dira eta gehiago baloratzen dituzte. Bestetik galtzaileak ditugu. Hauek askotan ez dira kontuan hartzen eta beren beharrak ez dira asetzen, irakasleek ez dituzte benetan ikasle hauek ezagutzen. Honek guztiak, ikasle hauek motibatu beharrean, eskolarako gogo eza sorrarazten die eta, askotan, “berriro eskolara?” esanez frustrazio sentimendua da hauengan islatzen dena.

Hori gutxi balitz, irakasleek nahi dutena egiten dutela esan daiteke. Bestalde, ikasleek eskolan denbora gehiegi pasatzen dutela esan izan da eta, arrazoi horrengatik, eskola parketzat hartua izaten da formazio lekutzat hartua izan beharrean. Beraz, eskolak hezkuntza pertsonala garatzeko edo lortzeko balio beharko luke; hots, ikasleek konpetentzia edo gaitasun intelektualak, sozialak, fisikoak, psikikoak, kognitiboak, psikologikoak… garatzeko leku aproposa izan beharko luke, eskola ez litzateke haurrak preso edukiko dituen kartzela moduko bat izan behar.  Arrazoi horrengatik, ikasle guztiak era berdinean kontuan hartu beharko genituzke, frustrazio sentimendu horrekin amaituz. Horrela, etorkizunean, eskola, motibatuak eta gogotsu joango diren leku bat izango da.

Antzina, hezkuntza ez zen derrigorrezkoa eta eskolara joaten ziren ikasle guztiak  boluntarioki azaltzen ziren bertara. Hortaz, gelako ekintzetan parte hartzerakoan aktiboagoak izango ziren, ez orain bezala. Ondoren,  Despotismo Ilustratua sortu zen eta, momentu horretan, hezkuntza librea izatetik hezkuntza derrigorrezkoa, publikoa eta doakoa izatera pasatu zen. Honekin guztiarekin, zerbaiten eta norbaiten menpe dauden ikasleak sortu nahi ziren, lehen derrigorrezko hezkuntza esklaboen gauza izango balitz bezala. Hala ere, honekin ez da esan nahi esklaboak sortu nahi direnik, baizik eta ikasle guztiak kontrolpean eduki nahi direla.

Askotan, eskola hezkuntza kontzeptuarekin erlazionatzen dela ikus dezakegu, baina benetan ez dago inongo erlaziorik beraien artean. Izan ere, eskolak hiritar obedienteak sortzea bilatzen du, baita denek dena berdin eta denbora berean egitea, ezagutzea, ikastea eta jakitea ere. Hortaz, hau guztia prozesu guztiz mekanikotzat har daiteke. Honekin esan nahi duguna zera da: hezkuntza sistemak makinak sortzen dituela. Horrez gain, ikasleek beren pentsamenduak, ideiak, sentimenduak… azaldu beharrean, ikasle hauek isilaraztea lortzen da, hezkuntza sistema diktadore txiki moduko batean bilakatuz. Hezkuntza, aldiz, ikaskuntza sozialaren eremutzat hartzen da eta honen helburua bizitza kalitate edo bizi kalitate on bat bilatzea izango litzateke. Baina, horrela al da? Hori al da benetako helburua?

Lehen esan bezala, hezkuntza sistemak ikasleak bitan banatzen ditu: tituluak eskuratu eta lan hoberenetan parte hartuko dutenak eta bestelako garrantzi gutxiagoko lanak egingo dituztenak. Honek denak, oraindik, XXI. Mendean irauten du, eskola kanpoko mundura itxita baitako.

Sistema honen ardatza ikaslea dela esan daiteke. Ikasleak, txiki direnean, kuriosoak, behatzaileak, sortzaileak… dira besteak beste. Hauetako batzuk, denborarekin, gaitasun hauek garatzera hel daitezke. Besteek, ordea, baliteke ez garatzea. Honek, beraz, frustrazio sakon batean murgilduko luke ikasle hori.

Eskolak, askotan, ez du haurren garapen prozesuan laguntzen . Izan ere, irakasleek prozesu mekanizatu bat aurrera eramaten dute eta beraiek esaten diete haurrei zer eta nola egin behar duten. Hori horrela, ikasleek gauzekiko interesa galtzea dakar.  Beraz, esan daiteke, haurrak ikasten duen guztia prozesu inkontziente bat dela, modu propioan ikasia.

Azkenik, aipatzekoa da inguratzen gaituen guztiak geure garapenean eragina duela eta denak, momenturen batean, ameslari handiak izan garela. Ez dago inor zerbait beatu eta esperimentatu ez duenik. Hori da hezkuntza sistemak bilatu beharko lukeena.